EL-Nino 2026 : नमस्कार शेतकरी मित्रांनो! नवीन वर्षाची सुरुवात झाली असली तरी, बळीराजाच्या नजरा आता आगामी खरीप हंगामाकडे आणि पावसाच्या अंदाजाकडे लागल्या आहेत. सध्या जागतिक हवामान संस्थांमध्ये एकाच विषयाची चर्चा रंगतेय, ती म्हणजे ‘एल निनो’ (El Nino).
२०२६ मध्ये ‘एल निनो’ पुन्हा सक्रिय होण्याची चिन्हे आहेत. याचा अर्थ पुन्हा दुष्काळ पडणार का? मान्सूनची स्थिती काय असेल? चला, हवामान तज्ज्ञांनी दिलेला धोक्याचा इशारा सविस्तर समजून घेऊया.
‘एल निनो’ म्हणजे काय आणि तो धोकादायक का आहे?
सोप्या भाषेत सांगायचे तर, जेव्हा प्रशांत महासागराच्या पृष्ठभागाचे तापमान सरासरीपेक्षा जास्त वाढते, तेव्हा त्या स्थितीला ‘एल निनो’ म्हणतात. याचा थेट परिणाम भारताच्या मान्सूनवर होतो.
- पावसाची ओढ: जेव्हा ‘एल निनो’ सक्रिय असतो, तेव्हा मान्सूनचे वारे कमकुवत होतात, ज्यामुळे पावसाचे प्रमाण घटते.
- समुद्राच्या खोलीत उष्णता: ताज्या निरीक्षणानुसार, पॅसिफिक महासागरात १०० ते २५० मीटर खोलीपर्यंत पाणी गरम झाले आहे, जे ‘एल निनो’च्या निर्मितीसाठी पोषक आहे.
जागतिक संस्थांचे धक्कादायक अंदाज
वेगवेगळ्या आंतरराष्ट्रीय संस्थांनी २०२६ बद्दल महत्त्वाचे इशारे दिले आहेत:
- युरोपियन संस्था (ECMWF): २०२६ च्या उन्हाळ्यापर्यंत ‘एल निनो’ पूर्णपणे सक्रिय होईल आणि त्याचा प्रभाव २०२७ पर्यंत टिकू शकतो.
- अमेरिकन संस्था (NOAA): वर्षाच्या उत्तरार्धात ‘एल निनो’ सक्रिय होण्याची शक्यता ४८% वर्तवली आहे.
- भारतीय हवामान विभाग (IMD): हवामान तज्ज्ञ मृत्युंजय महापात्रा यांच्या मते, जून-ऑगस्ट दरम्यान एल-निनोचा प्रभाव अधिक जाणवू शकतो.
भारताच्या मान्सूनवर काय परिणाम होणार?
ऐतिहासिक आकडेवारीनुसार, १८७१ पासून आतापर्यंत जेव्हा-जबव्हा ‘एल निनो’ आला आहे, तेव्हा बहुतांश वेळा भारताला १० ते २० टक्के पावसाच्या तुटीचा सामना करावा लागला आहे.
- दुसऱ्या टप्प्यात फटका: मान्सूनचा पहिला टप्पा (जून-जुलै) कदाचित बरा जाईल, पण ऑगस्ट आणि सप्टेंबरमध्ये पावसाचे प्रमाण कमी राहण्याची शक्यता आहे.
- पाणी टंचाई: पावसाच्या लहरीपणामुळे धरणांमधील पाणीसाठ्यावर आणि रब्बी हंगामावरही याचे दूरगामी परिणाम होऊ शकतात.
शेतकऱ्यांनी घाबरून न जाता काय करावे?
‘एल निनो’ म्हणजे प्रत्येक वेळी १००% दुष्काळ असे नाही. गेल्या १५० वर्षात चार वेळा ‘एल निनो’ असूनही चांगला पाऊस झाला आहे. तरीही खबरदारी म्हणून खालील गोष्टींकडे लक्ष द्या:
- सावध नियोजन: पेरणी करताना पावसाचा अंदाज घेऊनच निर्णय घ्या.
- पाणी व्यवस्थापन: उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करण्याचे नियोजन आतापासूनच करा.
- अपडेट्स मिळवा: हवामान विभागाच्या अधिकृत बुलेटिनवर लक्ष ठेवा.
२०२६ चे वर्ष हवामानाच्या दृष्टीने आव्हानात्मक असू शकते. मात्र, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि योग्य नियोजनाच्या जोरावर आपण या संकटाचा सामना करू शकतो. आम्ही तुम्हाला वेळोवेळी अचूक माहिती देत राहू.
